Tumbaku

Tumbaku ni zao la biashara la Mkoa wa Tabora. Tanzania ilizalisha tani 122,858 msimu wa 2023/24, ya pili Afrika baada ya Zimbabwe, ikaweka lengo la tani 200,000 kwa 2024/25, na ikauza nje tumbaku yenye thamani ya dola za Marekani milioni 517 mwaka 2024. Majani yanayokaushwa kwa moto (flue-cured) yanayounda sehemu kubwa ya hiyo hutoka ukanda wa miombo wa magharibi mwa Tanzania, na Tabora ndio mkoa wake mkuu wa kilimo. Katika Wilaya ya Urambo pekee, uzalishaji ulipanda kutoka tani 11,208 mwaka 2022 hadi tani 20,492, ukiwapatia wakulima takriban dola milioni 50 msimu wa 2024/25.

Biashara inavyofanya kazi

Tumbaku hulimwa na wakulima wadogo waliojipanga katika vyama vya msingi vya ushirika, AMCOS, vinavyounda vyama vikuu. Majani hupangwa madaraja na kuuzwa mwanzoni mwa kila msimu kupitia mikataba kati ya vyama vya ushirika na wanunuzi. Wanunuzi ni makampuni ya kimataifa ya majani yenye shughuli za usindikaji Tanzania na, pamoja nayo, makampuni ya Kitanzania ya biashara kama Agribora, yanayonunua kutoka AMCOS, kupanga madaraja na kufunga marobota, na kuuza kwa wasindikaji na masoko ya nje.

Msimu huanza kwa kupanda mwanzoni mwa mvua (Novemba–Desemba) hadi masoko kuanzia Aprili hadi Agosti hivi, wakati barabara za kwenda vituo vya ununuzi zinapojaa malori.

Kwa wanunuzi na wawekezaji

Tabora inatoa wingi wa mazao, mfumo wa ushirika uliojengeka, utaalamu wa kupanga madaraja, na reli na barabara ya kwenda bandari ya Dar es Salaam. Vikwazo vikuu ni vile vile vya zao lolote la wakulima wadogo: upatikanaji wa kuni za kukaushia (ndiyo sababu mkoa unahamasisha mashamba ya miti), usafiri wakati wa mvua, na hitaji la mtaji wa kazi wakati wa ununuzi. Angalia Fursa.